Αρχαία Στάδια


Κριτική του βιβλίου από τον Γερμανό Καθηγητή Wolfgang Decker

Αν θέλαμε να κάνουμε μια συνολική οπτική παρουσίαση των αρχαίων ελληνικών σταδίων, ιδιαίτερα αυτών που βρίσκονται στη Μικρά Ασία, θα έπρεπε να ανατρέξουμε στο μη ορθόδοξο βιβλίο του R.L. STURZBECKER, Photo Atlas, Athletic Cultural Archaeological Sites in the Greco-Roman World, Kennett Square, Pennsylvania 1985 , με τις πολλές μικρές ασπρόμαυρες φωτογραφίες του. Αυτό έχει πια αλλάξει, με την έκδοση ενός πλούσιου βιβλίου για τα αρχαία στάδια και τις αθλητικές εκδηλώσεις και γιορτές από την Ολυμπία μέχρι την Αντιόχεια (του οποίου τον υπότιτλο μπορούμε να τον εκλάβουμε τόσο γεωγραφικά, όσο και ιστορικά), την εικονογράφηση και τα κείμενα του οποίου ανέλαβαν αντίστοιχα η Μ. Στέφωση και ο Γ.Γ. Καββαδίας. Στην κλιματική ζώνη των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 στην Αθήνα, ο σύνδεσμος Ελλήνων που συμμετείχαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ο οποίος, σε έναν πρόλογο (σελ.6) εξαίρει με πάθος την ιδιαιτερότητα του αθηναϊκού μαρμάρινου σταδίου παγκοσμίως, ανέλαβε την εποπτεία ενός project, το οποίο στοιχειοθετεί φωτογραφικά και περιγράφει σε δύο μέρη συνολικά 32 αρχαίες εγκαταστάσεις σταδίων. Πρόκειται για 12 στάδια, τα οποία βρίσκονται στην ίδια την Ελλάδα, και 20 άλλα, τα οποία βρίσκονται σε ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας. Αναλυτικά, πρόκειται για τις εξής περιοχές: Ελλάς: Ολυμπία, Δελφοί, Νεμέα, Ίσθμια, Μεσσήνη, Επίδαυρος, Νικόπολη, Συκιών, Ρόδος, Δωδώνη, Δήλος και Αθήνα. Μικρά Ασία: Πέργαμος, Έφεσος, Πριήνη, Δίδυμα, Μίλητος, Καδύανδα, Κιβύρα, Τλώς, Αρύκανδα, Αφροδισιάς, Σάρδεις, Λαοδίκεια, Αϊζανοί, Σέλγη, Σύλλιον, Πέργη, Άσπενδος, Λαέρτης, Ανάζαρβος και Αντιόχεια. Όλες αυτές οι περιοχές είναι καταγεγραμμένες σε χάρτες (σελ. [24-25, 29, 55]). Με εξαίρεση το στάδιο της Απολλωνίας (Αλβανία), την Κω, και τις πέτρινες βαθμίδες, (καθίσματα του εκεί σταδίου), ως βάσεις ενός τμήματος του βυζαντινού τείχους της Θεσσαλονίκης, όλες οι αξιοθέατες εγκαταστάσεις σταδίων της αρχαίας ελληνικής εποχής παρουσιάστηκαν με φωτογραφίες, αρκετές εκ των οποίων έγχρωμες. Μεταξύ των σταδίων που βρίσκονται στην Ελλάδα, περισσότερες αλλαγές έγιναν στη Μεσσήνη από τις ανασκαφές του Π. Θέμελη και Νικόπολη, όπου η είσοδος που κτίστηκε από ρωμαϊκούς πλίνθους, και βρίσκεται ανατολικά, έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια και το εσωτερικό του σταδίου, που είχε κατακλυστεί από αγκαθωτούς θάμνους το οποίο παλαιότερα κατοικούταν, ως επί το πλείστον, από ένα κοπάδι κατσίκια που βοσκούσε. Μια ιδιαίτερα εντυπωσιακή φωτογραφία των βαθμίδων – καθισμάτων στον τοίχο αντιστήριξης του θεάτρου στο στάδιο της Δωδώνης βρίσκεται στη σελίδα 115. Με αυτή την έννοια, είναι θεμιτό το ερώτημα, πότε επιτέλους θα εφαρμοστούν τα σχέδια εκταφής του Σ. Ι. Ντάκαρη, κάτω από τον Τόμαρο. Τα προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί πριν από χρόνια και αφορούσαν τις σχέσεις ιδιοκτησίας του χώρου έπρεπε στο μεταξύ να αποσαφηνιστούν. Όποιος τώρα γνωρίζει τα πανελλήνια στάδια, θα πρέπει να εκπλήσσεται, για το πλήθος των περιοχών της Μ. Ασίας, στις οποίες υπάρχουν ακόμα καλοδιατηρημένες ελληνικές αθλητικές εγκαταστάσεις (στην πλειοψηφία τους από τη ρωμαϊκή εποχή). Ενώ για την Έφεσο και την Πριήνη θα περίμενε κανείς περισσότερο φωτογραφικό υλικό, διότι στην τελευταία υπάρχει μία σπάνια Ύσπληγα, τα στάδια, Καδύανδα, Αρύκανδα, Πέργη (σελ. 238-245) και ιδιαίτερα της Αφροδισιάδας (σελ.194-205), που αποτελεί την κορωνίδα όλων των ελληνικών σταδίων, απεικονίζονται φωτογραφικά με τέτοια αγάπη, ώστε οι φωτογραφίες αποκτούν έναν επιτακτικό χαρακτήρα, ο οποίος δημιουργεί στον παρατηρητή την επιθυμία να επισκεφθεί τους συγκε-κριμένους χώρους. Για τις Σάρδεις θα προτιμούσαμε ακόμα και μια εικόνα της κοιλότητας που δημιουργείται κάτω από τις θέσεις των θεατών. Τα κείμενα για τα στάδια είναι σύντομα και διδακτικά, και μνημονεύουν τους αγώνες που καταγράφονται σε κάθε περιοχή αντίστοιχα. Πλάνες, όπως αυτές που αναφέρονται στη σελίδα 266 είναι σπάνιες: εκεί συναντάται ως στάδιο το τσίρκο του Μαξέντιου νότια των πυλών της Ρώμης. Οι σημαντικότεροι αγώνες αναφέρονται στις σελίδες 26-27 για 157 αλφαβητικά επιλεγμένες πόλεις. Για τη Ρώμη θα συμπληρώναμε τα Νερώνεια, για τη Συκιώνα τα Ίσθμια (μετά το 146 π.Χ.) Στην αρχή του βιβλίου υπάρχουν μικρές παρατηρήσεις για τα αθλητικά δρώμενα στην προϊστορική και την ομηρική εποχή (σελ.13), για το θρησκευτικό υπόβαθρο των αγώνων (σελ.15), για τους νικητές (σελ.16), τον πολιτιστικό χαρακτήρα των αγώνων (σελ.19), τα αθλητικά δρώμενα και την εκπαίδευση (σελ. 20) καθώς και για τους θεατές και τις αθλητικές τελετές (σελ. 22). Παρόμοια μικρά κεφάλαια περί της αθλητικής πειθαρχίας, δηλαδή το ίδιο το πρόγραμμα των αγώνων, είναι μη συστηματικά, συνοδευόμενα από αντίστοιχες φωτογραφίες, ως εναλλαγή κάτω από την απεικόνιση των σταδίων. Στο Πένταθλο υπήρχε η προσδοκία της αναφοράς της Αρχής της τριπλής σχετικής νίκης ως σημαντικού στοιχείου για τη διαπίστωση του τελικού νικητή. Το βιβλίο έχει εκτυπωθεί εξ ολοκλήρου χωρίς παρατηρήσεις. Η τρέχουσα βιβλιογραφία που αναφέρεται στις σελίδες [274-275] πείθει για τις γνώσεις του Γ.Γ. Καββαδία, ο οποίος συνέταξε τα κείμενα. Το πάχος του βιβλίου αποτελεί χωρίς αμφιβολία την τεκμηρίωση της ύπαρξης των μέχρι και σήμερα καλοδιατηρημένων ελληνικών σταδίων που απεικονίζονται σε έγχρωμες φωτογραφίες, όπου συχνά παρατίθεται και ένα χρήσιμο τοπογραφικό πλάνο. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που αξίζει από το ταξίδι της φωτογράφου (και του συγγραφέα;) Όποιος ξεφυλλίσει το βιβλίο, θα κυριευθεί από την ιδέα να επισκεφθεί τα απεικονιζόμενα στάδια. Κάτι τέτοιο δε μπορούμε να το πούμε για τα περισσότερα από τα βιβλία της αρχαίας αθλητικής ιστορίας. Όπως διαπιστώνουμε, το κύμα των υπέρογκων ανατιμήσεων στην Ελλάδα από την κατάργηση της δραχμής, συμπεριέλαβε και την αγορά του βιβλίου.

— Wolfgang Decker, Κολωνία.